वैश्विक - प्रीमियर आइसोप्रोपाइल अल्कोहल: बहुआयामी जैविक यौगिक

भौतिक एवं रासायनिक गुण

रूपं गन्धं च : १. इथेनॉलस्य सदृशगन्धयुक्तं वर्णहीनं पारदर्शकं द्रवम् अस्ति ।
विलयनशीलता : १. जलेन, इथेनॉलेन, ईथरेन, एसीटोनेन, अन्यैः कार्बनिकविलायकैः सह मिश्रणीयः भवितुम् अर्हति ।
अन्ये गुणाः : १. अस्य मोलद्रव्यमानं ६०.१० ग्राम/मोल्, घनत्वं ०.७८६ ग्राम/एमएल (२५ डिग्री सेल्सियस), द्रवणबिन्दुः - ८९.५ डिग्री सेल्सियस, क्वथनबिन्दुः ८२.३ डिग्री सेल्सियस च अस्ति । अस्य ज्वालाबिन्दुः ११.७°C अस्ति ।

अनुप्रयोग क्षेत्र

विलायक : १. शेलैक्, नाइट्रोसेलुलोज, अल्कलॉइड्, रबर, तैल इत्यादीनां कृते उत्तमविलायकरूपेण कार्यं करोति ।कीटनाशकानां, काचशुद्धिकरणस्य च निर्माणे अपि अस्य उपयोगः भवति तदतिरिक्तं कपासस्य तैलस्य मसालानां च निष्कासकरूपेण कार्यं कर्तुं शक्नोति ।

जैविक रासायनिक उद्योगे कच्चा माल : १. विभिन्नविक्रियाणां माध्यमेन इदं आइसोप्रोपाइलमाइन्, मिथाइल आइसोब्यूटाइल कीटोन, मिथाइल आइसोब्यूटाइल कार्बिनोल् इत्यादीनां रासायनिकपदार्थानाम् विस्तृतश्रेणीं जनयितुं शक्नोति एतेषां उत्पादानाम् औषधं, कीटनाशकं, लेपनं, मसि इत्यादिषु उद्योगेषु व्यापकरूपेण प्रयुक्तम् अस्ति

औषधक्षेत्रम् : १. इदं प्रोप्रानोलोल्, रिफाम्पिसिन्, पिण्डोलोल्, डाइआइसोप्रोपाइलमाइन् डाइक्लोरोएसिटेट् इत्यादीनां औषधानां उत्पादनार्थं कच्चा मालम् अस्ति अस्य उपयोगेन विटामिनं निष्कासयितुं, औषधस्य कैप्सूलं स्वच्छं कर्तुं च शक्यते प्रायः त्वक्, कृत्रिमशरीरस्य, चिकित्सायन्त्राणां च कीटाणुनाशकरूपेण उपयुज्यते, जैविकनमूनानां संरक्षणाय अपि अस्य उपयोगः कर्तुं शक्यते

इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योग क्षेत्र : १. अर्धचालकघटकानाम् उत्पादनस्य तथा अत्यन्तं बृहत् -परिमाणस्य एकीकृतपरिपथानाम् संयोजनस्य प्रसंस्करणस्य च समये उच्च-शुद्धियुक्तस्य आइसोप्रोपाइल-अल्कोहल्-इत्यस्य उपयोगः सफाई-कारकरूपेण, एचन्ट्-रूपेण च भवति धातुस्नेहनिवृत्तिशुद्धिकरणरूपेण अपि अस्य उपयोगः कर्तुं शक्यते ।

मोटर वाहन क्षेत्र : १. इन्धनसंयोजकत्वेन एतत् पेट्रोलस्य अष्टकं संख्यां वर्धयितुं शक्नोति, येन पेट्रोलस्य गुणवत्तायां सुधारः भवति । अस्य उपयोगः वाहनकाचस्य स्वच्छकर्तृत्वेन, वायुकाचस्य कृते डिइसररूपेण, एरोसोल् -प्रकारस्य वायुकाचस्य कृते एण्टी - फॉगिंग् एजेण्टरूपेण च उपयोक्तुं शक्यते ।

सज्जीकरणविधयः

प्रोपिलीनस्य जलीकरणम् : १. सम्प्रति प्रोपिलीनस्य प्रत्यक्षजलीकरणं मुख्यविधिः अस्ति । उत्प्रेरकस्य क्रियायाः अन्तर्गतं प्रोपिलीनः प्रत्यक्षतया जलेन सह अतिरिक्तविक्रियाद्वारा विक्रियां कृत्वा समप्रोपाइल-अल्कोहल् उत्पादयति । अभिक्रियाकारकाणां चरणस्थित्यानुसारं गैसचरणविधिः, गैस - द्रवमिश्रितचरणविधिः, द्रवचरणविधिः च इति विभक्तुं शक्यते

एसीटोनस्य जलजननीकरणम् : १. उत्प्रेरकस्य क्रियायाः अन्तर्गतं हाइड्रोजनवातावरणे एसीटोन् समप्रोपाइल-अल्कोहल्-रूपेण न्यूनीकरोति । अस्मिन् पद्धत्या तुल्यकालिकरूपेण न्यूनः प्रतिक्रियातापमानः, सामान्यदाबः, न्यूनशक्ति-उपभोगः, सरलप्रक्रियाप्रवाहः, उपकरणेषु तुल्यकालिकरूपेण न्यूनः जंगः च भवति

आइसोप्रोपाइल एसीटेट् इत्यस्य जलजनीकरणम् : १. उत्प्रेरकस्य क्रियायाः अन्तर्गतं आइसोप्रोपाइल एसिटेट् हाइड्रोजनीकरणेन एकत्रैव समप्रोपाइल-अल्कोहल्, इथेनल् च उत्पाद्यते । परन्तु अनेके उप-उत्पादाः सन्ति, इथेनॉल-आइसोप्रोपाइल-मद्ययोः पृथक्करणं कठिनं भवति, अतः तस्य व्यापकरूपेण प्रयोगः न कृतः

सावधानताएँ

आइसोप्रोपाइल-मद्यस्य वाष्पः नेत्रयोः त्वक् च चिडयति, निःश्वासः विषयुक्तः भवितुम् अर्हति । एतत् तृतीयवर्गस्य कर्करोगजनकस्य अन्तर्भवति । यदा मनुष्याः समप्रोपाइल-मद्यस्य भिन्न-भिन्न-सान्द्रतां निःश्वसन्ति तदा तेषां भिन्नाः विक्रियाः भविष्यन्ति । यथा ४०० पीपीएम इत्यनेन नेत्रेषु, नासिकायां, कण्ठेषु च मन्दं जलनं भवति, २०००० पीपीएम इत्यत्र तत्क्षणमेव जीवनं वा स्वास्थ्यं वा संकटं जनयिष्यति

आइसोप्रोपाइल-मद्यः ज्वलनशीलः भवति । अस्य वाष्पः वायुना सह विस्फोटकमिश्रणं निर्मातुम् अर्हति । मुक्तज्वालानां, उच्चतापस्य च संपर्कं कृत्वा दहनं विस्फोटं च कर्तुं शक्नोति । शीतवायुयुक्ते गोदामे, अग्निस्रोतात्, तापस्रोतात् च दूरं, प्रत्यक्षसूर्यप्रकाशात् रक्षितं, पात्रं च सीलबद्धं स्थापयितव्यम् आक्सीडेण्ट्-द्रव्येभ्यः पृथक् संग्रहणीयम् ।

विनिर्देशाः

गुणवत्ता नियन्त्रणपत्रम्